Przysłówek — definicja, rodzaje, przykłady i zasady użycia

Przysłówek: jasna definicja, rodzaje, praktyczne przykłady i zasady użycia — naucz się kiedy, jak i gdzie stosować przysłówki poprawnie w zdaniach.

Przysłówek to część mowy, która najczęściej opisuje czynność (czyli modyfikuje czasownik) i odpowiada na pytania: jak?, kiedy?, gdzie?, jak często?, w jaki sposób?. Przykłady krótkie: powoli, głośno, ostrożnie, szybko, cicho, smutno. W języku angielskim wiele przysłówków kończy się na -ly, natomiast w języku polskim przysłówki najczęściej mają zakończenie -o lub -e (np. szybko, łatwe), choć istnieją też formy nieregularne i złożone.

Przykłady w zdaniach

W poniższych zdaniach przysłówek oznaczono kursywą:

• Jak ten człowiek chodzi? Mężczyzna chodzi powoli.
• Jak psy szczekały? Psy szczekały głośno.
• Kiedy przyjedziesz? Przyjadę jutro.
• Gdzie się spotkamy? Spotkamy się na dworcu (wyrażenie okolicznikowe, pełni funkcję przysłówkową).

Co może modyfikować przysłówek?

Przysłówek może modyfikować:

• czasownik: On dobrze pisze.
• inny przysłówek: Bardzo dobrze pisze.
• przymiotnik: On jest bardzo dobry (w tym zdaniu słowo "bardzo" jest przysłówkiem modyfikującym przymiotnik).
• całe zdanie lub jego fragment (np. niestety, prawdopodobnie): Niestety, nie mogę przyjść.

W dwóch pierwszych przykładach słowo "dobrze" jest przysłówkiem. W ostatnim przykładzie ("On jest bardzo dobry") słowo "dobry" to przymiotnik, a "bardzo" jest przysłówkiem — to pokazuje, że ta sama leksyma może pełnić różne role w zależności od kontekstu.

Rodzaje przysłówków (okoliczniki)

• Sposobu (modyfikujące sposób wykonywania czynności): powoli, głośno, ostrożnie, dokładnie.
• Miejsca: tutaj, tam, w środku, na zewnątrz.
• Czasu: dziś, wczoraj, jutro, teraz.
• Częstotliwości: często, rzadko, zawsze, nigdy.
• Stopnia (określają natężenie cechy lub innego przysłówka): bardzo, całkiem, nieco, zupełnie.
• Przyczyny i celu: dlatego, dlatego że, w celu, aby (część z nich to wyrażenia przyimkowe lub spójnikowe pełniące funkcję okolicznika).
• Modalne / przypuszczające: prawdopodobnie, zapewne, być może.

Tworzenie przysłówków

Najczęściej przysłówki w języku polskim powstają od przymiotników przez dodanie końcówki -o (np. krótki → krótko, łatwy → łatwo). Istnieją też formy powstałe od rzeczowników, liczebników lub przy pomocy przyimków (np. po cichu), a także przysłówki nieodmienne i złożone.

Stopniowanie przysłówków

Przysłówki stopniuje się na dwa sposoby:

• nieregularne formy syntetyczne (często dla przysłówków od przymiotników podstawowych): dobrze → lepiej → najlepiej, źle → gorzej → najgorzej;
• peryfrazy (analiza z użyciem bardziej, najbardziej): bardziej ostrożnie, najbardziej ostrożnie.

Pozycja przysłówka w zdaniu

Przysłówek zwykle stoi blisko wyrazu, który modyfikuje. W zdaniu może występować przed lub po czasowniku, przed przymiotnikiem lub innym przysłówkiem, a także na początku zdania (np. Wczoraj poszliśmy do kina / Poszliśmy wczoraj do kina). Pozycja może wpływać na akcent informacji i częstokroć na znaczenie (np. Tylko ona zgodziła się vs. Ona tylko zgodziła się — różne odcienie sensu).

Słowa pełniące różne funkcje

To samo słowo może w różnych zdaniach pełnić funkcję przysłówka, przymiotnika lub czasownika — wszystko zależy od roli w zdaniu. Przykład z języka angielskiego (ilustrujący tę własność leksykalną):

• "He walks cool" — tu "cool" pełni funkcję przysłówka (w praktyce: "coolly" / zachowuje się spokojnie).
• "Cool the hot dish" — tu "cool" jest czasownikiem (ochłodzić).
• "It is a cool evening" — tu "cool" jest przymiotnikiem (chłodny, przyjemny).

W polszczyźnie analogicznie: to, czy forma jest przysłówkiem, zależy od jej użycia i pozycji w zdaniu (porównaj: On chodzi wolno — przysłówek; To wolna droga — przymiotnik).

Uwagi praktyczne

• Przysłówek nie odmienia się przez przypadki ani przez rodzaje (zwykle jest nieodmienny), choć występują przysłówki zbudowane z form fleksyjnych w ramach wyrażeń (np. na wolności).
• W języku potocznym zdarza się używanie form nieformalnych (np. spoko, na serio), które mają funkcję przysłówkową.
• Przy nauce warto zwracać uwagę na kontekst: to on decyduje, czy dana forma pełni funkcję przysłówka czy innej części mowy.

Jeśli chcesz, mogę dodać więcej przykładów dla poszczególnych rodzajów przysłówków, ćwiczenia z rozpoznawania przysłówków w zdaniach lub krótkie zadania do samodzielnej praktyki.

Pytania i odpowiedzi

P: Co to jest przysłówek?

O: Przysłówek to słowo, które mówi więcej o czasowniku i zazwyczaj odpowiada na pytania: jak?, kiedy?, gdzie?, jak często? i w jaki sposób?

P: Jak rozpoznaje Pan przysłówek?

P: Czy przysłówek może modyfikować inny przysłówek lub przymiotnik?

P: Czy jedno słowo może być jednocześnie przymiotnikiem i przysłówkiem w tym samym zdaniu?

P: Proszę podać przykład tego pojęcia?

Szukaj według litery