Probówka — budowa, rodzaje i zastosowania laboratoryjne (definicja)

Probówka — definicja, budowa, rodzaje i zastosowania laboratoryjne. Praktyczny przewodnik po materiałach, sterylizacji, podgrzewaniu próbek i bezpiecznym użyciu.

Probówka to rodzaj laboratoryjnego sprzętu szklanego, składającego się z przypominającej palec długości szklanej rurki, otwartej u góry, zwykle z zaokrągloną wargą u góry i zaokrąglonym dnem w kształcie litery "U".

Ich rozmiary wahają się od kilku do kilkunastu cali długości, od kilku milimetrów do kilku centymetrów średnicy. Są one zaprojektowane tak, aby umożliwić łatwe ogrzewanie próbek, aby można je było trzymać w płomieniu, i często są wykonane z odpornego na rozszerzanie szkła, takiego jak szkło borokrzemianowe (znane pod nazwami handlowymi takimi jak Pyrex i Kimax).

Probówki są często preferowane zamiast zlewek, gdy trzeba przenosić i/lub przechowywać wiele małych próbek chemicznych lub biologicznych.

Vacutainery są rodzajem probówki, która może być używana zarówno do pobierania, jak i przechowywania krwi.

Budowa i materiały

Standardowa probówka składa się z cienkiej rurki z otwartym końcem i zaokrąglonym dnem. W praktyce spotyka się wiele wariantów budowy i materiałów:

• Szkło borokrzemianowe (np. Pyrex, Kimax) — odporne na szok termiczny, chemikalia i wysokie temperatury; nadaje się do wielokrotnego użycia i sterylizacji (autoklaw).
• Szkło sodowo-wapniowe — tańsze, mniej odporne na wysoką temperaturę; używane tam, gdzie nie jest wymagany kontakt z wysokimi temperaturami.
• Tworzywa sztuczne — polipropylen (PP), polistyren (PS) i polietylen (PE). Plastikowe probówki są lekkie, jednorazowe (redukują ryzyko zanieczyszczeń) i niektóre typy są kompatybilne z wirówkami i niskimi temperaturami (np. -80 °C).
• Mikroprobówki (Eppendorf) — małe probówki plastikowe (zazwyczaj 0,2–2 ml) stosowane w biologii molekularnej i do pracy w wirówkach mikrocentrifugowych.

Rodzaje probówek

• Probówki próbne (test tubes) — standardowe, proste rurki do ogrzewania i prowadzania reakcji próbnych.
• Probówki z dnem stożkowym (conical) — ułatwiają sedymentację i odwirowywanie; często stosowane przy separacji osadów.
• Probówki z płaskim dnem — użyteczne do przechowywania i ustawiania w statywach bez dodatkowych uchwytów.
• Probówki do hodowli (culture tubes) — czasami wyposażone w gwint lub szyjkę przystosowaną do korków i nakrętek; stosowane w mikrobiologii.
• Mikroprobówki — małe jednorazowe probówki z zamknięciem do pracy z niewielkimi objętościami (PCR, ekstrakcje DNA/RNA).
• Probówki do wirówek — zaprojektowane tak, by wytrzymać siły odśrodkowe; dostępne w różnych pojemnościach (np. 15 ml, 50 ml dla wirówek stołowych).
• Vacutainery (probówki do pobierania krwi) — wyposażone w próżnię i dodatki (antykoagulanty, żele separujące) służące bezpośrednio do poboru i przechowywania próbek krwi.

Zastosowania laboratoryjne

Probówki są wszechstronne i używane w wielu dziedzinach nauki i diagnostyki. Główne zastosowania to:

• Mieszanie i przeprowadzanie małoskalowych reakcji chemicznych.
• Podgrzewanie próbek nad płomieniem lub w łaźni wodnej.
• Pobieranie, przechowywanie i transport próbek biologicznych (krew, osocze, mocz, wyciągi komórkowe).
• Hodowla mikroorganizmów i obserwacje wzrostu w hodowlach płynnych.
• Przygotowanie prób do analizy (np. barwienia, wytrącanie, rozpuszczanie, dodawanie odczynników).
• Odwirowywanie i separacja faz (szczególnie przy użyciu probówek stożkowych lub specjalnych probówek do wirówek).
• Prace z mikroskopią, spektrometrią i technikami biologii molekularnej (PCR, ekstrakcja kwasów nukleinowych) z użyciem mikroprobówek.

Użytkowanie i bezpieczeństwo

• Zawsze stosuj odpowiednie środki ochrony osobistej: okulary ochronne, rękawice i fartuch.
• Nie ogrzewaj zamkniętych probówek — grozi to pęknięciem i wyrzutem zawartości.
• Przy ogrzewaniu szkła używaj probówek z odpornego szkła (np. borokrzemianowego) i uchwytów/statywów; unikaj bezpośredniego kontaktu z płomieniem w miejscu gdzie szkło jest cienkie lub porysowane.
• Do odwirowywania używaj probówek przeznaczonych do wirówek i zwróć uwagę na maksymalną dopuszczalną prędkość obrotową.
• Oznaczaj probówki trwałym markerem i stosuj etykiety; dla próbek biologicznych lub niebezpiecznych stosuj dodatkowe informacje o zagrożeniu.
• Utylizacja: jednorazowe probówki plastikowe wyrzucaj zgodnie z lokalnymi przepisami; szkło zanieczyszczone biologicznie lub chemicznie składować/utylizować zgodnie z procedurami laboratorium.

Sterylizacja i przechowywanie

Szkło można sterylizować w autoklawie lub suchym piecu, natomiast większość plastikowych probówek jednorazowych nie jest przystosowana do autoklawowania. Jeśli planujesz wielokrotne użycie, wybieraj materiały, które wytrzymają zamierzony sposób sterylizacji. Probówki przechowuj w statywach pionowych, w chłodnym, suchym miejscu lub w temperaturze kontrolowanej (lodówki/zimne łaźnie), jeśli tego wymaga rodzaj próbki.

Podsumowując: probówka to podstawowe, uniwersalne narzędzie laboratoryjne o wielu wariantach konstrukcyjnych i materiałowych, niezbędne do przygotowywania, ogrzewania, przechowywania i analizowania próbek chemicznych oraz biologicznych. Wybór odpowiedniego typu i materiału zależy od planowanych procedur, temperatury pracy oraz wymogów bezpieczeństwa i sterylności.

Pytania i odpowiedzi

P: Co to jest probówka?

P: Jaki jest zakres rozmiarów probówek?

P: Dlaczego probówki są wykonane ze szkła odpornego na rozszerzanie?

P: Kiedy probówki są częściej wybierane niż zlewki?

P: Czym są pojemniki próżniowe?

P: Jakie są cechy wakuometru?

P: Czy probówki i wakuotainery to to samo?

Szukaj według litery