Wznoszenie stodół (barn raising) — definicja, historia i znaczenie
Wznoszenie stodół — historia, definicja i znaczenie tradycyjnego, wspólnotowego budowania stodół: od XVIII–XIX w. USA po współczesne wartości współpracy i solidarności.
Wznoszenie stodół (ang. barn raising) to forma wzajemnej pomocy społecznej, w której członkowie lokalnej społeczności wspólnie wznoszą lub remontują stodołę dla jednego z jej członków. Praktyka ta była szczególnie rozpowszechniona w XVIII–XIX-wiecznej wiejskiej Ameryce Północnej, gdzie stodoła stanowiła niezbędne i często kosztowne wyposażenie gospodarstwa. Ponieważ typowa rodzina nie dysponowała wystarczającą liczbą rąk do pracy ani specjalistycznymi umiejętnościami, budowa odbywała się dzięki bezpłatnej pomocy sąsiadów. Każdy, kto brał udział, mógł w przyszłości liczyć na wzajemność — przysługa wracała do osoby, która jej udzieliła.
Pochodzenie i nazewnictwo
Tradycja budowania stodół wspólnymi siłami wywodzi się z europejskich form pracy zbiorowej, przywiezionych przez osadników do Ameryki Północnej. W języku angielskim istnieje też pokrewne pojęcie „bee” (np. quilting bee, husking bee), oznaczające spotkanie społeczności połączone z wykonywaniem wspólnej pracy — stąd w niektórych regionach używano określeń typu „barn-bee”. Współcześnie najsilniej tradycja ta zachowała się w społecznościach anabaptystycznych, zwłaszcza wśród Amish i Mennonitów.
Przebieg i organizacja
- Planowanie: Kilka osób z doświadczeniem (stolarze, cieśle) planuje konstrukcję, rozdziela zadania i ustala harmonogram.
- Role: Wyznacza się kierownika (foreman), którzy nadzoruje podnoszenie ścian i więźby. Młodsi i mniej doświadczeni obserwują i uczą się, zanim samodzielnie wezmą udział.
- Praca zespołowa: Podnoszenie ścian i montaż więźby odbywają się równocześnie, z dużą liczbą pomocników, używających prostych przyrządów, bloczków, lin i siły ludzkiej.
- Wyżywienie i integracja: Impreza często połączona jest z poczęstunkiem — rodzina beneficjenta przygotowuje posiłki dla wszystkich uczestników, co wzmacnia więzi społeczne.
Znaczenie społeczne i kulturowe
Wznoszenie stodół to nie tylko techniczna operacja budowlana, lecz także ważny mechanizm tworzenia i podtrzymywania kapitału społecznego. Praktyka ta:
- umacnia wzajemność i zaufanie w społeczności,
- umożliwia przekazywanie umiejętności rzemieślniczych między pokoleniami,
- pełni funkcję obrzędową — budowa kończy się często wspólnym posiłkiem, modlitwą lub świętowaniem,
- jest przykładem organizacji pozarynkowej pomocy, opierającej się na normach obowiązków i odwzajemniania.
Różnice historyczne i współczesne
W XVIII i XIX wieku barn raising był koniecznością gospodarczą. Współcześnie tradycja przetrwała przede wszystkim w społecznościach konserwatywnych (Amish, Mennonici), gdzie nadal praktykuje się ręczne wznoszenie drewnianych konstrukcji. Poza tym pojawiają się nowoczesne formy inspirowane tą ideą — np. wolontariackie budowy organizowane przez organizacje społeczne (podobne do działań Habitat for Humanity) czy projekty sąsiedzkie mające na celu odbudowę budynków po klęskach żywiołowych.
Aspekty prawne i bezpieczeństwo
Tradycyjne barn raising odbywało się poza formalnym systemem regulacyjnym. Współcześnie należy pamiętać o przepisach budowlanych, pozwoleniach, ubezpieczeniach i standardach BHP. W społecznościach praktykujących tę tradycję rzemieślnicy często zachowują wysokie kompetencje i ostrożność, jednak przy większych projektach zgodność z prawem i zabezpieczenia są niezbędne.
Podsumowanie
Wznoszenie stodół to historyczny przykład solidarności wiejskiej: praktyka praktyczna i społeczna, która umożliwiała wznoszenie dużych konstrukcji dzięki współpracy sąsiedzkiej. Dziś pozostaje symbolem wzajemnej pomocy, przekazywania umiejętności i budowania wspólnoty — zarówno w swojej pierwotnej formie, jak i we współczesnych adaptacjach.
Podniesienie stodoły, hrabstwo DeKalb, Indiana, USA, ok. 1900 r.
Pytania i odpowiedzi
P: Co to jest barn raising?
A: Podnoszenie stodoły to zbiorowa akcja społeczności, w której stodoła dla jednego z członków jest budowana lub przebudowywana przez członków społeczności.
P: Do czego służyły stodoły w XVIII- i XIX-wiecznej wiejskiej Ameryce Północnej?
O: Stodoły były niezbędnym budynkiem dla każdego rolnika.
P: Dlaczego budowa stodół stała się popularna w Ameryce Północnej?
O: Budowa farmy wymagała większej liczby osób niż typowa rodzina mogła zapewnić, a stawianie stodół było odpowiedzią na tę potrzebę, angażując członków społeczności, bez wynagrodzenia, do pomocy przy budowie stodół swoich sąsiadów.
P: Jak działało zbieranie stodół?
O: Każdy członek społeczności miał prawo rekrutować innych do pomocy, a jedna lub więcej osób z doświadczeniem lub konkretnymi umiejętnościami była wybierana do kierowania projektem.
P: Jakie były korzyści z uczestnictwa w zbieraniu stodół?
O: Przysługa ostatecznie wracała do każdego uczestnika, ponieważ członkowie jego społeczności pomagali mu w budowie własnych stodół.
P: Kogo zazwyczaj wybierano do prowadzenia projektu budowy stodoły?
O: Do kierowania projektem wybierano jedną lub więcej osób z doświadczeniem lub konkretnymi umiejętnościami.
P: Czego mogli oczekiwać młodzi ludzie pomagający przy budowie stodoły?
O: Młodzi ludzie pomagający po raz pierwszy obserwowali wiele zbiórek i wiedzą, czego się od nich oczekuje.
Przeszukaj encyklopedię