Pussy Riot to rosyjska feministyczna punkrockowa grupa protestacyjna składająca się z około jedenastu kobiet.

Grupa powstała w sierpniu 2011 roku w Moskwie. Trzy członkinie grupy (Jekaterina Samutsevich, Nadieżda Tolokonnikova i Maria Alyokhina) trafiły do więzienia za protest przeciwko Władimirowi Putinowi, który zorganizowały w moskiewskiej katedrze. Jekaterina Samutsevich została wypuszczona z więzienia we wrześniu 2012 roku po pozytywnym rozpatrzeniu jej apelacji.

Na całym świecie odbywały się protesty ludzi, którzy uważali, że wsadzenie członkiń Pussy Riot do więzienia było błędem. Wiele znanych osób twierdziło, że powinny one zostać uwolnione, w tym Madonna. 23 grudnia 2013 roku Tolokonnikova i Alyokhina zostały wypuszczone na wolność. Inne członkinie oświadczyły, że Nadieżda Tolokonnikova i Maria Alyokhina nie mogą być członkiniami Pussy Riot, ponieważ pokazały swoje twarze w amerykańskiej telewizji.

Działalność i styl

Pussy Riot działa jako luźny kolektyw artystyczno-polityczny — skład i uczestnictwo w akcjach bywają rotacyjne. Grupa słynie z krótkich, głośnych performansów odbywających się w publicznych, często symbolicznych miejscach (ulice, centra handlowe, kościoły). Członkinie zwykle występowały w kolorowych kominiarkach (balaclavach), co miało na celu zachowanie anonimowości, podkreślenie kolektywnej tożsamości oraz zatarcie indywidualnych ról w proteście.

Ich twórczość łączy elementy punku, performance’u i manifestu feministycznego. Teksty i występy krytykowały m.in. ograniczanie praw obywatelskich, patriarchat, uprzywilejowaną pozycję Kościoła prawosławnego w życiu publicznym oraz politykę Władimira Putina.

Aresztowania, proces i reakcje międzynarodowe

Najbardziej znana akcja grupy to tzw. „punk prayer” wykonana w Soborze Chrystusa Zbawiciela w Moskwie w lutym 2012 roku – to po niej doszło do aresztowań i późniejszego procesu. Członkinie zostały oskarżone o chuligaństwo motywowane nienawiścią religijną i w 2012 roku skazane na kary pozbawienia wolności (wyroki do dwóch lat). Proces i wymiar kary wywołały falę krytyki ze strony organizacji praw człowieka, artystów i polityków na całym świecie, którzy uznawali postępowanie sądowe za przesadne oraz za przejaw politycznego tłumienia opozycji.

Sprawę opisał i nagłośnił także światowy media — powstał film dokumentalny poświęcony tej sprawie, na międzynarodową uwagę wpłynęły liczne petycje, wiece solidarności oraz głosy wsparcia od znanych osobistości kultury i muzyki, między innymi od Madonny.

Zwrotki po zwolnieniu i dalsza działalność

Jekaterina Samutsevich wyszła na wolność we wrześniu 2012 roku po rozpatrzeniu apelacji. Nadieżda Tolokonnikova i Maria Alyokhina zostały wypuszczone 23 grudnia 2013 roku w wyniku amnestii. Po zwolnieniu część członkiń kontynuowała działalność artystyczno-polityczną — organizowały występy, wywiady, turnee, występowały na festiwalach i konferencjach oraz angażowały się w kampanie na rzecz praw więźniów, praw kobiet i społeczności LGBTQ+.

Członkinie publikowały relacje i książki opisujące ich doświadczenia (m.in. pamiętniki i artykuły). Sprawa Pussy Riot zainspirowała również debatę na temat wolności słowa, granic protestu oraz reakcji instytucji państwowych na działania artystyczne o charakterze politycznym.

Kontrowersje i znaczenie

Pussy Riot pozostaje postrzegane bardzo polaryzująco. Dla zwolenników — zwłaszcza poza Rosją — grupa stała się symbolem oporu wobec autorytaryzmu, walki o prawa kobiet i wolność artystycznej ekspresji. Dla krytyków, w tym wielu konserwatywnych działaczy i przedstawicieli Kościoła prawosławnego, ich działania były bluźniercze i prowokacyjne.

Wewnątrz kolektywu zdarzały się spory — jednym z punktów zapalnych była kwestia ujawniania tożsamości i występowania bez kominiarek w mediach zagranicznych, co doprowadziło do publicznych oświadczeń części członkiń odcinających się od innych. Mimo to Pussy Riot nadal ma wpływ na dyskusje o aktywizmie, formach protestu i roli sztuki w polityce współczesnej Rosji.

  • Rok założenia: 2011 (Moskwa)
  • Metody: krótkie performansy, muzyka punk, akcje uliczne
  • Znana akcja: „punk prayer” w Soborze Chrystusa Zbawiciela (2012)
  • Sprawa sądowa: aresztowania, proces w 2012 r., międzynarodowe protesty
  • Wyjścia na wolność: J. Samutsevich — wrzesień 2012; N. Tolokonnikova i M. Alyokhina — 23 grudnia 2013 (amnestia)

Pussy Riot pozostaje jednym z najbardziej rozpoznawalnych przykładów połączenia sztuki i politycznego sprzeciwu w XXI wieku; ich działalność wywołała szeroką debatę na temat granic protestu, wolności słowa i roli państwa wobec działań artystycznych o charakterze krytycznym.