Prequel to nazwa utworu (w filmie, telewizji, literaturze czy innych mediach) który został stworzony po oryginalnej pracy, lecz opowiada wydarzenia dziejące się wcześniej w chronologii fabularnej. Termin pochodzi od połączenia przedrostka „pre-” i słowa „sequel” i używany jest jako przeciwieństwo sequela. W praktyce prequel to część serii, która rozszerza świat przedstawiony, wyjaśnia pochodzenie postaci lub pokazuje zdarzenia poprzedzające akcję znaną z wcześniejszych publikacji/filmów — mimo że powstał później niż utwór, do którego się odnosi. W klasycznym modelu opowiadanie historii odbywa się w kolejności czasowej, ale nie zawsze tak się dzieje: autorzy często decydują się na sięgnięcie w przeszłość bohaterów lub świata, aby dopełnić opowieść.

Przykładowo, w popularnej kulturze zdarza się to często: w serii Gwiezdne wojny, pierwszym filmem wydanym był Gwiezdne wojny IV odcinek: Nowa nadzieja (1977). Później powstały filmy, które rozgrywają się czasowo przed wydarzeniami z tego filmu — mówimy o nich jako o prequelach: I Gwiezdnych Wojen: The Phantom Menace (1999), II Gwiezdnych Wojen: Atak Klonów (2002) oraz odcinek III Gwiezdnych Wojen: Zemsta Sithów (2005). Dzięki nim widzowie poznali wcześniejsze losy postaci takich jak Anakin Skywalker i tło polityczne galaktyki.

Definicja i rozróżnienia

Dla prawidłowego stosowania terminu ważne są dwa warunki: po pierwsze dzieło musi być częścią istniejącej serii lub uniwersum; po drugie — jego fabuła ma być osadzona wcześniej w chronologii niż wydarzenia z wcześniejszych (wydanych wcześniej) części. Prequel różni się od:

  • prologu — krótka wstępna sekwencja w ramach tej samej książki/filmu;
  • back-story — materiału, który wyjaśnia przeszłość postaci (back-story może być tylko fragmentem informacji, nie musi przyjmować formy odrębnego utworu);
  • spin-offu — utworu skupiającego się na pobocznej postaci lub wątku w tym samym świecie, ale niekoniecznie chronologicznie wcześniejszego;
  • rebootu — ponownej interpretacji serii, która często ignoruje wcześniejszą ciągłość (continuity).

Funkcje i motywacje tworzenia prequeli

  • Wyjaśnianie genezy postaci lub organizacji — pokazanie, jak doszło do kluczowych przemian.
  • Rozszerzanie uniwersum — dodawanie nowych miejsc, postaci i wątków, które wzbogacają świat serii.
  • Komercyjne powody — popularna marka może przyciągać widzów/fanów chętnych poznać „więcej” znanej historii.
  • Artystyczne wyzwania — autorzy mogą chcieć zbadać konsekwencje wcześniejszych decyzji lub ukryte motywacje bohaterów.

Zalety i ryzyka

Prequel daje szansę na pogłębienie fabuły i satysfakcjonujące odpowiedzi dla fanów, ale niesie też ryzyko:

  • retcon (retroaktywna zmiana faktów) — nowe informacje mogą nie pasować do ustalonej wcześniej ciągłości;
  • utraty tajemnicy lub napięcia — jeśli kluczowe wydarzenia są już znane, trudniej zbudować zaskoczenie;
  • porównań jakościowych — prequel często oceniany jest w kontekście oryginału i może być krytykowany za gorszą jakość lub niepotrzebne rozbudowywanie świata.

Przykłady z literatury i filmu

W literaturze antycznej przykładem prequela jest Cypria, dzieło będące tłem i wcześniejszą opowieścią wobec Iliady Homera — opisuje wydarzenia poprzedzające słynną wojnę trojańską. W kinie i telewizji prequele pojawiają się szczególnie często. Oprócz wymienionych już filmów z cyklu Gwiezdne wojny, warto wspomnieć o innych przykładach: filmach i serialach, które cofają narrację, by pokazać początki bohaterów lub organizacji. Prequele można też spotkać w grach komputerowych i komiksach jako sposób na rozbudowę uniwersum.

Jak rozpoznać prequel?

Aby rozpoznać prequel, sprawdź:

  • czy utwór został wydany/wyprodukowany po oryginalnej części;
  • czy jego fabuła rozgrywa się wcześniej niż wydarzenia znane z wcześniejszych części;
  • czy odnosi się do postaci, miejsc lub motywów z oryginału i ma na celu uzupełnienie ich historii.

Podsumowując, prequel to narzędzie narracyjne często wykorzystywane do uzupełniania i pogłębiania opowieści już istniejących. Może przynieść duże korzyści artystyczne i komercyjne, ale wymaga ostrożności, by nie podważyć spójności i wartości pierwotnej historii.