Prequel — co to jest? Definicja i przykłady z literatury i filmu
Prequel — definicja, zasady i inspirujące przykłady z literatury i filmu (Gwiezdne Wojny, Cypria). Dowiedz się, czym różni się od sequela.
Prequel to nazwa utworu (w filmie, telewizji, literaturze czy innych mediach) który został stworzony po oryginalnej pracy, lecz opowiada wydarzenia dziejące się wcześniej w chronologii fabularnej. Termin pochodzi od połączenia przedrostka „pre-” i słowa „sequel” i używany jest jako przeciwieństwo sequela. W praktyce prequel to część serii, która rozszerza świat przedstawiony, wyjaśnia pochodzenie postaci lub pokazuje zdarzenia poprzedzające akcję znaną z wcześniejszych publikacji/filmów — mimo że powstał później niż utwór, do którego się odnosi. W klasycznym modelu opowiadanie historii odbywa się w kolejności czasowej, ale nie zawsze tak się dzieje: autorzy często decydują się na sięgnięcie w przeszłość bohaterów lub świata, aby dopełnić opowieść.
Przykładowo, w popularnej kulturze zdarza się to często: w serii Gwiezdne wojny, pierwszym filmem wydanym był Gwiezdne wojny IV odcinek: Nowa nadzieja (1977). Później powstały filmy, które rozgrywają się czasowo przed wydarzeniami z tego filmu — mówimy o nich jako o prequelach: I Gwiezdnych Wojen: The Phantom Menace (1999), II Gwiezdnych Wojen: Atak Klonów (2002) oraz odcinek III Gwiezdnych Wojen: Zemsta Sithów (2005). Dzięki nim widzowie poznali wcześniejsze losy postaci takich jak Anakin Skywalker i tło polityczne galaktyki.
Definicja i rozróżnienia
Dla prawidłowego stosowania terminu ważne są dwa warunki: po pierwsze dzieło musi być częścią istniejącej serii lub uniwersum; po drugie — jego fabuła ma być osadzona wcześniej w chronologii niż wydarzenia z wcześniejszych (wydanych wcześniej) części. Prequel różni się od:
- prologu — krótka wstępna sekwencja w ramach tej samej książki/filmu;
- back-story — materiału, który wyjaśnia przeszłość postaci (back-story może być tylko fragmentem informacji, nie musi przyjmować formy odrębnego utworu);
- spin-offu — utworu skupiającego się na pobocznej postaci lub wątku w tym samym świecie, ale niekoniecznie chronologicznie wcześniejszego;
- rebootu — ponownej interpretacji serii, która często ignoruje wcześniejszą ciągłość (continuity).
Funkcje i motywacje tworzenia prequeli
- Wyjaśnianie genezy postaci lub organizacji — pokazanie, jak doszło do kluczowych przemian.
- Rozszerzanie uniwersum — dodawanie nowych miejsc, postaci i wątków, które wzbogacają świat serii.
- Komercyjne powody — popularna marka może przyciągać widzów/fanów chętnych poznać „więcej” znanej historii.
- Artystyczne wyzwania — autorzy mogą chcieć zbadać konsekwencje wcześniejszych decyzji lub ukryte motywacje bohaterów.
Zalety i ryzyka
Prequel daje szansę na pogłębienie fabuły i satysfakcjonujące odpowiedzi dla fanów, ale niesie też ryzyko:
- retcon (retroaktywna zmiana faktów) — nowe informacje mogą nie pasować do ustalonej wcześniej ciągłości;
- utraty tajemnicy lub napięcia — jeśli kluczowe wydarzenia są już znane, trudniej zbudować zaskoczenie;
- porównań jakościowych — prequel często oceniany jest w kontekście oryginału i może być krytykowany za gorszą jakość lub niepotrzebne rozbudowywanie świata.
Przykłady z literatury i filmu
W literaturze antycznej przykładem prequela jest Cypria, dzieło będące tłem i wcześniejszą opowieścią wobec Iliady Homera — opisuje wydarzenia poprzedzające słynną wojnę trojańską. W kinie i telewizji prequele pojawiają się szczególnie często. Oprócz wymienionych już filmów z cyklu Gwiezdne wojny, warto wspomnieć o innych przykładach: filmach i serialach, które cofają narrację, by pokazać początki bohaterów lub organizacji. Prequele można też spotkać w grach komputerowych i komiksach jako sposób na rozbudowę uniwersum.
Jak rozpoznać prequel?
Aby rozpoznać prequel, sprawdź:
- czy utwór został wydany/wyprodukowany po oryginalnej części;
- czy jego fabuła rozgrywa się wcześniej niż wydarzenia znane z wcześniejszych części;
- czy odnosi się do postaci, miejsc lub motywów z oryginału i ma na celu uzupełnienie ich historii.
Podsumowując, prequel to narzędzie narracyjne często wykorzystywane do uzupełniania i pogłębiania opowieści już istniejących. Może przynieść duże korzyści artystyczne i komercyjne, ale wymaga ostrożności, by nie podważyć spójności i wartości pierwotnej historii.
Pytania i odpowiedzi
Q: Czym jest prequel w literaturze i dramacie?
O: Prequel to termin używany w literaturze i dramacie, odnoszący się do połączenia słów "prekursor" i "sequel", który opisuje historię opowiadaną w kilku etapach, a naturalne jest opowiadanie jej w kolejności czasowej.
P: Czy prequel może być częścią serii książek lub filmów?
O: Tak, poprawne użycie terminu "prequel" ma zastosowanie tylko wtedy, gdy praca jest częścią serii i gdy późniejsza publikacja odnosi się do wcześniejszego czasu.
P: Jaki jest przykład serii filmów z prequelami?
O: Przykładem serii filmowej z prequelami są Gwiezdne Wojny: Część I: Mroczne widmo, Część II: Atak klonów i Część III: Zemsta Sithów.
P: Czy prequele to nowa koncepcja?
O: Nie, prequele są starym pomysłem, choć obecnie są często wykorzystywane w dramatach filmowych i telewizyjnych.
P: Czym jest Cypria?
O: Cypria to dzieło starożytnej literatury greckiej, które jest prequelem Iliady Homera.
P: Co to jest historia?
O: Back-story to historia tła głównej historii lub postaci.
P: Czy prequel powinien być opowiadany w kolejności czasowej?
O: Tak, gdy historia opowiadana jest w kilku etapach, naturalne jest opowiadanie jej w kolejności czasowej, choć nie zawsze tak się dzieje z różnych powodów.
Przeszukaj encyklopedię