Pandia (greckie: Πανδία, Πανδεία, wym. /pænˈdaɪə/) — w mitologii greckiej postać związana z Selene, boginią Księżyca. Imię pochodzi od elementu pan- „wszystko” oraz rdzenia związanego z jasnością i można je tłumaczyć jako „cała jasność” lub „wszystka jaśniejąca”, co sugeruje związek z pełnią księżyca i najjaśniejszym fazami jego cyklu.

Źródła i mit

Najważniejszym źródłem podającym Pandę (Pandię) jako postać odrębną jest Hymn homerycki do Selene, w którym czytamy, że Selene złączyła się z Zeusem i urodziła córkę Pandę: „Pewnego razu syn Kronosa [Zeus] połączył się z nią [Selene] w miłości; a ona poczęła i urodziła córkę Pandię, niezwykle piękną wśród nieśmiertelnych bogów.” Z zapisu tego wyłania się obraz Pandi jako nieśmiertelnej, pięknej córki małżonki księżycowej.

Jednak w tradycji religijnej i literackiej występują różne interpretacje: Pandia mogła początkowo funkcjonować jako epitet Selene — personifikacja jej najjaśniejszej, pełniowej postaci — a dopiero później stać się samodzielną boginią-córką w mitach. Taka ewolucja od epitetu do niezależnej postaci jest w mitologii greckiej zjawiskiem częstym.

Pandia i ateńskie święto

W Atenach istniało święto zwane Pandią (Pandeia, Pandia), które według źródeł ludowych i badaczy miało związek z księżycem oraz obrzędami odbywającymi się w czasie pełni. Święto to bywało kojarzone z Zeusowym kultem — zwłaszcza pod aspektem Zeus Pandios — i prawdopodobnie obchodzone było wtedy, gdy księżyc był w pełni, co odpowiadałoby etymologii imienia Pandia. W tradycji ateńskiej pojawia się także wątek, że Pandia została wzięta za żonę Antiochusa, legendarnego przodka plemienia Antiochis (jednej z dziesięciu plemion ateńskich), co łączy postać mitologiczną z lokalnymi obrzędami i genealogią plemienną.

Interpretacje i uwagi

  • Imię i funkcja Pandi wskazują na personifikację pełni Księżyca lub jego najjaśniejszego momentu.
  • Różne źródła i komentatorzy starożytni traktowali ją zarówno jako niezależną bóstwo, jak i jako epitet Selene; rozróżnienie to bywa trudne ze względu na fragmentaryczny charakter źródeł.
  • Informacje o ateńskim święcie Pandia oraz o związku z plemieniem Antiochis świadczą, że imię Pandia miało też wymiar lokalny i kulturowy w Atenach — łączyło mitologię kosmiczną (Księżyc) z życiem religijnym miasta.

Ze względu na ograniczoną liczbę źródeł wiele szczegółów dotyczących ról i obrzędów związanych z Pandią pozostaje przedmiotem interpretacji badaczy; jednak w ujęciu ogólnym Pandia jawi się jako uosobienie jasnej, pełnej fazy Księżyca i element miejscowej ateńskiej tradycji kultowej.