Metis — najbliższy księżyc Jowisza: odkrycie, budowa i rozmiary

Metis lub Jupiter XVI jest najmniejszym i najbliższym księżycem Jowisza. Znajduje się bardzo blisko górnych warstw atmosfery planety i krąży w obrębie wewnętrznych pierścieni Jowisza.

Odkrycie i nazwa

Metis została odkryta w 1979 roku przez Stephena P. Synnotta na zdjęciach wykonanych przez sondę Voyager 1. Początkowe oznaczenie to S/1979 J 3. W 1983 roku nadano jej nazwę pochodzącą z mitologii – Metis, tytanki, pierwszej żonie Zeusa.

Orbita i ruch

Metis krąży bardzo blisko Jowisza na niemal kołowej orbicie o niewielkim nachyleniu względem równika planety. Okres orbitalny wynosi zaledwie kilka godzin, co oznacza, że Metis obiega Jowisza znacznie szybciej niż większość dalszych księżyców. Ze względu na niewielką odległość od planety, jej orbita leży wewnątrz głównego pierścienia Jowisza, a oddziaływania pływowe Jowisza silnie wpływają na kształt i ewolucję tego satelity.

Budowa, masa i gęstość

Metis nie ma kształtu kulistego — jest nieregularnym bryłowatym ciałem o wymiarach około 60×40×34 km. Dokładny skład i masa Metis nie są znane, ale przyjmując gęstość podobną do księżyca Amalthei (~0,86 g/cm³), masę można oszacować na rzędu ~7×10¹⁶ kg. Gęstość Amalthei sugeruje obecność lodu wodnego z pewnym stopniem porowatości (rzędu 10–15%), i Metis prawdopodobnie ma podobny skład.

Powierzchnia i wygląd

Powierzchnia Metis jest mocno pokruszona i nieregularna, pokryta kraterami oraz innymi strukturami wynikającymi z bombardowania przez mikrometeoroidy. Księżyc jest stosunkowo ciemny i sprawia wrażenie nieco czerwonawego w obserwacjach w widzialnym świetle — cecha ta występuje także u innych małych księżyców wewnętrznych Jowisza.

Rola w systemie pierścieniowym Jowisza

Metis pełni istotną rolę jako źródło materiału pyłowego dla głównego pierścienia Jowisza. Uderzenia mikrometeorytów wyrzucają drobny materiał z powierzchni Metis (oraz pobliskich księżyców, np. Adrastei), który następnie zostaje rozproszony i tworzy pierścień. Dzięki temu Metis jest ważnym elementem dynamiki i utrzymania struktury pierścieniowej Jowisza.

Inne informacje i ciekawostki

• Metis najprawdopodobniej jest zablokowana pływowo (synchronnie rotuje), co oznacza, że ta sama strona księżyca jest stale zwrócona ku Jowiszowi.
• Ze względu na mały rozmiar grawitacja na powierzchni Metis jest bardzo słaba — ciało nie utrzymuje gęstej atmosfery ani nie formuje się w kształt kulisty.
• Wiedza o Metis pochodzi głównie ze zdjęć sondy Voyager oraz późniejszych obserwacji teleskopowych i sond krążących wokół Jowisza; wiele szczegółów pozostaje jednak niepewnych z powodu trudności obserwacyjnych.

Szybkie dane

• Oznaczenie: S/1979 J 3 (Metis, Jupiter XVI)
• Wymiary: ~60 × 40 × 34 km
• Szacowana masa: ~7×10¹⁶ kg (przy założeniu gęstości ~0,86 g/cm³)
• Powierzchnia: ciemna, pokruszona, nieco czerwonawa
• Znaczenie: jedno ze źródeł materiału dla głównego pierścienia Jowisza

Metis pozostaje obiektem zainteresowania badaczy z uwagi na swoje położenie wewnątrz pierścieni i wpływ, jaki wywiera na dynamikę wewnętrznego systemu Jowisza. Dalsze obserwacje i przyszłe misje mogą dostarczyć dokładniejszych danych o jej składzie, strukturze wewnętrznej i historii geologicznej.