Great Northern Railway (GNR) była brytyjską spółką kolejową założoną w 1846 roku. Główna linia biegła z londyńskiej stacji King's Cross przez Hitchin, Peterborough i Grantham do Yorku. Istniała linia pętlowa z Peterborough do Bawtry (na południe od Doncaster) przez Boston i Lincoln. Istniały również linie odgałęziające się do Sheffield i Wakefield. 1 stycznia 1923 roku firma stała się częścią London and North Eastern Railway. Dziś główna linia GNR stanowi część East Coast Main Line.
Historia i znaczenie
GNR powstała w połowie XIX wieku z zamiarem stworzenia bezpośredniego połączenia między Londynem a północną Anglią, konkurując z istniejącymi sieciami i rozwijając infrastrukturę komunikacyjną szybkiego ruchu pasażerskiego i towarowego. Budowa głównej linii i odgałęzień przebiegała etapami w drugiej połowie XIX wieku; linia szybko zyskała znaczenie dla połączeń dalekobieżnych, przewozów towarowych (zwłaszcza węgla i produktów przemysłu) oraz dla ruchu lokalnego na odcinkach podmiejskich.
Infrastruktura i stacje
Jednym z najbardziej rozpoznawalnych obiektów związanych z GNR jest stacja King's Cross, zaprojektowana przez architekta Lewisa Cubitta i otwarta w latach 50. XIX wieku jako reprezentacyjne wejście do sieci GNR w Londynie. Wzdłuż trasy powstały też liczne dworce średniej wielkości, węzły i łącznice, które ułatwiały przesiadki oraz obsługę ruchu towarowego.
GNR rozwijała także zaplecze techniczne — jednym z kluczowych ośrodków była hala naprawcza i zakłady taborowe w Doncaster (znane jako "The Plant"), gdzie powstawały i remontowano lokomotywy oraz wagony.
Tabor i usługi
Sieć GNR obsługiwała zarówno szybkie pociągi pospieszne łączące Londyn z miastami północnej Anglii, jak i lokale połączenia pasażerskie oraz przewozy towarowe. Spółka inwestowała w rozwój lokomotyw i taboru, aby sprostać rosnącym wymaganiom ruchu dalekobieżnego i towarowego. GNR była też znana z dbałości o punktualność i jakość usług, co przyczyniło się do jej dobrej reputacji wśród podróżnych i przemysłu.
Przejęcie i dziedzictwo
Zgodnie z ustawą o "grupowaniu" kolei (Railways Act 1921) GNR zostało 1 stycznia 1923 włączone do nowo powstałego London and North Eastern Railway (LNER). Wiele elementów sieci i infrastruktury GNR przetrwało w kolejnych strukturach, a główna trasa została włączona do rozwijanej jako East Coast Main Line, która do dziś łączy Londyn z północą Anglii i Szkocją.
Ślady w krajobrazie
Do dzisiaj można odnaleźć pozostałości po GNR: historyczne budynki dworcowe (w tym oryginalne elementy stacji King's Cross), mosty, wiadukty oraz tereny dawnych zakładów naprawczych. Dziedzictwo GNR jest obecne w funkcjonowaniu współczesnych tras, w układzie wielu przystanków i w historii rozwoju kolejnictwa w Wielkiej Brytanii.