Fimbrie jajowodów (fimbriae): budowa, funkcje i znaczenie dla zapłodnienia

Fimbrie jajowodów: budowa, funkcje i kluczowe znaczenie dla zapłodnienia — jak lejkowate zakończenia pomagają transportować komórkę jajową i umożliwiają zapłodnienie.

Fimbrie to cienkie, palczaste wyrostki tkankowe umiejscowione na końcach jajowodów, w obrębie ich lejkowatej części zwanej lejkiem (infundibulum). Największa z nich, fimbria ovarica, jest przyczepiona do jajnika. Układ fimbrii tworzy rodzaj „filtrowego” brzegu lejka, który ułatwia uchwycenie komórki jajowej ( ovum ) uwalnianej podczas owulacji i skierowanie jej do światła jajowodu, a dalej w stronę macicy.

Budowa

• Powierzchnię fimbrii pokrywa nabłonek walcowaty zawierający rzęski i komórki wydzielnicze. Rzęski wykonują rytmiczne ruchy, tworząc prąd płynów w kierunku jamy macicy.
• Pod nabłonkiem znajduje się warstwa tkanki łącznej i mięśniówki gładkiej, której skurcze współdziałają z ruchem rzęsek.
• Fimbrie są elastyczne i ruchome — mogą „obejmować” powierzchnię jajnika w momencie owulacji, co zwiększa szanse na pobranie uwolnionej komórki jajowej.

Funkcje

• Uchwycenie komórki jajowej: dzięki konstrukcji i ruchom rzęsek fimbrie wyłapują ovum z powierzchni jajnika po pęknięciu pęcherzyka Graafa.
• Transport: skoordynowane ruchy rzęsek i perystaltyka jajowodu przesuwają komórkę jajową w kierunku ampulli i dalej do macicy.
• Środowisko sprzyjające zapłodnieniu: wydzieliny komórek nabłonkowych i właściwy przepływ płynów sprzyjają spotkaniu komórki jajowej z plemnikiem; zwykle zapłodnienie ma miejsce w części jajowodu zwanej ampullą.

Rola w zapłodnieniu

Podczas owulacji fimbrie „przechwytują” ovum i kierują je do jajowodu, gdzie — najczęściej w ampulli — może dojść do zapłodnienia przez plemnik. Bez prawidłowej funkcji fimbrii komórka jajowa może nie zostać wychwycona i ulec resorpcji lub doszukać się innego zaburzenia, co zmniejsza płodność.

Zmiany chorobowe i ich znaczenie

• Infekcje i zapalenia (salpingitis): np. w przebiegu chorób przenoszonych drogą płciową — mogą prowadzić do uszkodzenia nabłonka i bliznowacenia, co zaburza ruch rzęsek i drożność jajowodu.
• Obrzeki i zrosty: endometrioza lub przebyte zapalenia mogą powodować przyrosnięcia fimbrii do jajnika lub okolicznych struktur, utrudniając uchwycenie komórki jajowej.
• Hydrosalpinx: wypełnienie jajowodu płynem często towarzyszy uszkodzeniu fimbrii i obniża skuteczność zapłodnienia i implantacji.
• Cięcie pozamaciczne (ciąża ektopowa): uszkodzone lub zbliznowaciałe fimbrii i jajowody zwiększają ryzyko zagnieżdżenia zapłodnionej komórki poza jamą macicy, najczęściej w jajowodzie.
• Palący tryb życia: nikotyna i inne toksyny mogą upośledzać ruch rzęsek, co zwiększa ryzyko nieprawidłowego transportu komórki jajowej oraz ciąż ektopowych.

Diagnostyka i leczenie

• Badania drożności jajowodów: najczęściej wykonywane jako hysterosalpingografia (HSG) lub laparoskopia z próbą próżniową/kolorową (chromopertubacja) — pozwalają ocenić, czy jajowody i fimbrie są drożne.
• USG: przezpochwowe badanie może ujawnić powiększone, płynem wypełnione jajowody (hydrosalpinx), ale ocenę fimbrii daje bardziej laparoskopowe badanie.
• Leczenie infekcji: antybiotykoterapia w przypadku ostrego zapalenia. W przewlekłych zmianach zastosowanie mają zabiegi chirurgiczne.
• Zabiegi laparoskopowe: adhesioliza (usuwanie zrostów), rekonstrukcje światła jajowodu lub w ciężkich przypadkach salpingektomia. W niektórych sytuacjach alternatywą jest zapłodnienie in vitro (IVF), które omija rolę jajowodów.

Zapobieganie i praktyczne wskazówki

• Profilaktyka zakażeń: stosowanie prezerwatyw, wczesne leczenie zakażeń dróg rodnych.
• Rzucenie palenia — poprawia funkcję rzęsek i ogólną płodność.
• W przypadku problemów z płodnością skonsultuj się z ginekologiem lub specjalistą medycyny rozrodu — odpowiednia diagnostyka pozwoli określić, czy przyczyną są problemy z fimbriami/jajowodami, a także wybrać najlepszą metodę leczenia.

Podsumowując, fimbrie pełnią kluczową rolę w uchwyceniu i transporcie komórki jajowej oraz w stworzeniu warunków sprzyjających zapłodnieniu. Ich uszkodzenie lub niedrożność znacząco wpływają na płodność i zwiększają ryzyko ciąży pozamacicznej, dlatego w razie podejrzeń o zaburzenia warto podjąć diagnostykę i leczenie pod kontrolą specjalisty.

Pytania i odpowiedzi

Q: Czym są fimbria?

P: Jaki jest kształt fimbrii?

P: Jak nazywa się największa fimbria?

P: Jaka jest funkcja fimbrii?

P: Do której części przyczepione są fimbrie?

P: Za co odpowiedzialny jest jajowód?

P: W jaki sposób lejkowaty kształt fimbrii pomaga w transporcie komórki jajowej?

Szukaj według litery