Emilia Pardo Bazán — hiszpańska pisarka: 'Los pazos de Ulloa', naturalizm

Emilia Pardo Bazán — hiszpańska pisarka, propagatorka naturalizmu; autorka "Los pazos de Ulloa", kluczowa postać literatury hiszpańskiej i feministycznej.

Emilia Pardo Bazán (16 września 1851 - 12 maja 1921) (znana również jako Emilia, hrabina de Pardo Bazán) była hiszpańską pisarką i uczoną. Była jedną z najważniejszych postaci literatury hiszpańskiej drugiej połowy XIX wieku — autorką powieści, opowiadań, esejów i krytyk literackich oraz propagatorką szkół literackich i idei społecznych, zwłaszcza w obszarze praw kobiet i edukacji.

Bazán urodziła się w A Coruña (znanej również jako La Coruña lub Corunna), części regionu Galicji, a kultura tego obszaru została włączona do niektórych z jej najpopularniejszych powieści, w tym Los pazos de Ulloa (Dwory Ulloa) i jej następcy, La Madre Naturaleza (Matka Natura). Znana była także z wprowadzania naturalizmu do literatury hiszpańskiej — czerpała inspiracje z francuskiego naturalizmu (m.in. z twórczości Émile’a Zoli), ale adaptowała go do hiszpańskich realiów, łącząc szczegółowy opis rzeczywistości z analizą społeczną, moralną i psychologiczną. W swoich tekstach często łączyła realizm, elementy regionalizmu (opis Galicji) oraz refleksję na temat roli kobiet w społeczeństwie.

Życie osobiste i działalność publiczna

Mając osiemnaście lat wyszła za mąż za s. D. José Quiroga, galicyjskiego ziemianina. Zainteresowała się polityką i uważa się, że brała aktywny udział w podziemnej kampanii przeciwko Amadeo w Hiszpanii, a później przeciwko republice. Jej postawa polityczna była złożona — łączyła konserwatywne i monarchistyczne przekonania z postępowymi poglądami dotyczącymi edukacji kobiet i roli kobiet w życiu publicznym. Już w młodości zdobyła uznanie literackie: w 1876 r. została zauważona jako laureatka nagrody literackiej oferowanej przez gminę Oviedo, a tematem jej eseju był benedyktyński mnich Benito Jerónimo Feijoo. Następnie pojawiła się seria artykułów w La Ciencia cristiana, magazynie najczystszej ortodoksji, redagowanym przez Juana M. Orti y plana.

Tematyka i styl

W twórczości Pardo Bazán dominują motywy społeczne i obyczajowe: rozkład dawnych elit, konflikt między tradycją a nowoczesnością, dramaty rodzinne i los kobiet w patriarchalnym społeczeństwie. W powieściach takich jak Los pazos de Ulloa ukazywała upadek arystokracji prowincjonalnej, zdeformowane relacje międzyludzkie i wpływ środowiska na los bohaterów — cechy typowe dla naturalizmu. Jej język cechuje się bogactwem opisów, realistycznym zobrazowaniem przestrzeni (szczególnie galicyjskiej wsi) oraz zainteresowaniem psychologiczną motywacją postaci.

Twórczość — przykłady i gatunki

Emilia Pardo Bazán była autorką bardzo płodną i wszechstronną. Pisała:

• powieści psychologiczne i obyczajowe (np. Los pazos de Ulloa i La Madre Naturaleza jako cykl ukazujący życie galicyjskiej prowincji i konflikty społeczne);
• opowiadania i nowele, często o tematyce obyczajowej i moralnej;
• eseje literackie, w których broniła nowoczesnych koncepcji literackich i popularyzowała literaturę obcą;
• krytykę literacką i publicystykę poświęconą m.in. kwestii wykształcenia kobiet i ich miejsca w życiu społecznym.

Znaczenie i recepcja

Pardo Bazán odegrała ważną rolę w spopularyzowaniu naturalizmu w Hiszpanii, ale nie przyjęła jego najbardziej skrajnych, determinizujących tez — jej realizm łączył analizy społeczne z refleksją moralną i zainteresowaniem kondycją jednostki. Była też ważną postacią w dyskusjach o prawach kobiet: krytykowała ograniczenia edukacyjne i prawne, z którymi spotykały się kobiety jej epoki, choć jej postulaty wychodziły często z pozycji mieszczańsko-konserwatywnych. Jej prace wywoływały mieszane reakcje — podziw za język i odwagę tematyczną, ale też krytykę od środowisk konserwatywnych za realizm i szczerość opisów.

Dziedzictwo

Dziś Emilia Pardo Bazán jest uznawana za jedną z najważniejszych kobiet pisarek hiszpańskich XIX wieku. Jej powieści pozostają przedmiotem badań literaturoznawczych ze względu na połączenie naturalizmu, regionalizmu i feministycznej wrażliwości. Jej wpływ widać w dalszym rozwoju hiszpańskiej powieści realistycznej i w debacie o roli kobiet w literaturze i społeczeństwie.

Zmarła 12 maja 1921 roku. Pozostawiła po sobie obszerny dorobek literacki, który wciąż jest tłumaczony i analizowany przez krytyków oraz czytelników zainteresowanych literaturą hiszpańską i problematyką społeczną XIX i początku XX wieku.

Szukaj według litery