Cancioneiro Geral — renesansowa antologia poezji portugalskiej (1516)
Cancioneiro Geral (1516) — najobszerniejsza renesansowa antologia poezji portugalskiej: ~1000 wierszy, 286 autorów, kluczowe źródło literatury i kultury XV–XVI w.
Cancioneiro Geral (dosł. „Ogólna Księga Pieśni”) to renesansowa antologia poezji portugalskiej, skompilowana przez poetę i dworzanina Garcię de Resende (ok. 1470–1536). Dzieło ukazało się drukiem w 1516 roku i zawiera wiersze autorów działających od połowy XV do początku XVI wieku. Antologia liczy około 1000 utworów autorstwa 286 poetów; większość tekstów jest w języku portugalskim, ale występuje też istotna warstwa utworów w języku kastylijskim (około 150 wierszy). Był to największy w tym czasie zbiór poezji w Portugalii i pierwsza drukowana tego typu publikacja w kraju, dzięki czemu stał się podstawowym źródłem do poznania wczesnonowożytnej poezji portugalskiej. Książka została ponownie wydana w 1846 r. w Stuttgarcie w Niemczech przez Eduarda Heinricha von Kauslera. Wśród autorów włączonych do Cancioneiro są m.in. Francisco de Sá de Miranda oraz sam Garcia de Resende. Dzieło często porównuje się z takimi antologiami jak Carmina Burana czy Miscellany Tottela ze względu na jego rolę jako skarbnicy poezji narodowej.
Treść i charakterystyka
Resende zebrał w Cancioneiro utwory o różnorodnej tematyce: poezję dworską, miłosną, religijną, elegijną oraz nieliczne próby epickie. Zbiór odzwierciedla życie i obyczaje dworu królewskiego – wiele utworów powstało w środowisku dworskim i nosi ślady życia salonowego. W przeciwieństwie do niektórych hiszpańskich śpiewników wcześniejszych epok, teksty w portugalskiej antologii nie są uporządkowane tematycznie ani programowo.
Forma i język
W warstwie formalnej przeważają tradycyjne typy stroficzne i metryczne używane w poezji portugalskiej XV–XVI wieku, m.in. redondilha (wersy pięcio- i siedmiozgłoskowe) oraz różnorodne schematy stroficzne wykształcone w tradycji dworskiej. Wiele utworów zachowuje cechy poezji meant to be recited rather than strictly sung; innymi słowy, wiersze w Cancioneiro mają charakter autonomiczny — tempo i efekt rytmiczny osiąga się przez brzmienie słów, powtórzenia i układ strof, a niekoniecznie przez muzyczną akompaniację, która była typowa dla epoki trubadurów.
Źródła i wzory
Śpiewnik portugalski był wzorowany na wcześniejszych kompilacjach kastylijskich, takich jak śpiewnik Baena (ok. 1445) i Cancionero general Hernanda del Castillo (1511). Garcia de Resende korzystał zarówno z rękopiśmiennych zbiorów, jak i tradycji ustnej i materiałów krążących na dworze, selekcjonując utwory, które uważał za warte zachowania dla potomności.
Wydania i recepcja
Dzieło ukazało się drukiem w warsztacie Hermão de Campos w 1516 roku i zostało poświęcone księciu Janowi, późniejszemu królowi Janowi III. Dzięki drukowi wiele tekstów, które bez tej publikacji mogłyby ulec zatarciu, zostało zachowanych. Od XIX wieku Cancioneiro zaczęto wydawać i studiować krytycznie — istotnym wydaniem była reedycja z 1846 r. w Stuttgarcie. W XX i XXI wieku antologia stała się przedmiotem licznych badań literackich, językoznawczych i edycji krytycznych, które analizują zarówno wartość literacką, jak i źródłową tego zbioru.
Znaczenie
Cancioneiro Geral jest nieocenionym świadectwem literackiego i językowego przejścia między średniowieczem a renesansem w literaturze portugalskiej. Zawiera utwory autorów reprezentujących różne style i nurty, dokumentuje dwujęzyczność kulturalną dworu (portugalsko‑kastylijską) i pozwala śledzić stopniowe wpływy nowożytne, takie jak wprowadzanie włoskich form metrycznych w poezji portugalskiej przez autorów następczych pokoleń. W badaniach historycznoliterackich pełni rolę podstawowego repozytorium poezji tworzonej w Portugalii na przełomie XV i XVI wieku.
Wybrani autorzy
- João Roiz de Castel-Branco
- Francisco de Sá de Miranda (poeta, który później popularyzował włoskie formy metryczne w Portugalii)
- Bernardim Ribeiro
- Garcia de Resende (kompilator i autor własnych utworów)
Ze względu na bogactwo materiału i pozycję historyczną, Cancioneiro Geral pozostaje kluczowym źródłem do badań nad literaturą portugalską okresu przełomu średniowiecza i renesansu oraz nad kulturą dworską tego czasu.
Pierwsza strona Cancioneiro_Geral, wydanie 1516.
Pytania i odpowiedzi
P: Co to jest Cancioneiro Geral?
O: Cancioneiro Geral to antologia poezji portugalskiej opracowana przez poetę Garcię de Resende i wydana w 1516 roku. Zawiera wiersze autorów portugalskich z XV i XVI wieku, co czyni ją największym zbiorem poezji portugalskiej w tym czasie.
P: Kim był Garcia de Resende?
O: Garcia de Resende (1470-1536) był poetą, kronikarzem i dworzaninem na dworze Manuela I, który zebrał do Cancioneiro Geral prawie tysiąc wierszy 286 autorów.
P: Kiedy po raz pierwszy wydano Cancioneiro Geral?
O: Pierwsze wydanie Cancioneiro Geral zostało opublikowane w 1516 roku przez Hermão de Campos i zadedykowane księciu Janowi, przyszłemu Janowi III Portugalskiemu.
P: Jakie są przykłady tematów, które można znaleźć w Cancioneiro Geral?
O: Tematy, które można znaleźć w tej książce, to życie pałacowe, tematy religijne, miłość, elegie i próby poezji epickiej.
P: Jak się ma Cancioneiro Geral do innych dzieł, takich jak Carmina Burana czy Miscellany Tottela?
O: Wszystkie trzy dzieła są zbiorami poezji, ale różnią się nieco zawartością; Carmina Burana jest zbiorem średniowiecznych pieśni łacińskich, natomiast Miscellany Tottela składa się głównie z angielskich tekstów renesansowych. Dla porównania, Cancioneiro Geral zawiera głównie wiersze portugalskie, powstałe od połowy XV do początku XVI wieku, z kilkoma utworami kastylijskimi.
P: Czy wszystkie wiersze są przeznaczone do śpiewania lub tańczenia?
O: Nie, w przeciwieństwie do pieśni trubadurów, które były przeznaczone do śpiewania lub tańczenia po wydaniu, większość wierszy w tej książce jest autonomiczna, bez określonego rytmu lub tempa, które można osiągnąć poprzez dobór słów i strukturę wiersza.
P: Kim są znani poeci, którzy znaleźli się w tej książce?
O: Do znanych poetów należą João Roiz de Castel-Branco, Sá de Miranda, Bernardim Ribeiro, Francisco de Sá de Miranda i sam Garcia de Resende.
Przeszukaj encyklopedię