Allan Octavian Hume — założyciel Indyjskiego Kongresu, ojciec ornitologii

Allan Octavian Hume — brytyjski reformator, współzałożyciel Indyjskiego Kongresu i „ojciec ornitologii indyjskiej”. Życie, reformy i pasja do badań ptaków.

Allan Octavian Hume, CB ICS (4 czerwca 1829 – 31 lipca 1912) był członkiem Cesarskiej Służby Cywilnej (później indyjskiej służby cywilnej), reformatorem administracyjnym, działaczem politycznym oraz wybitnym przyrodnikiem — ornitologiem i botanikiem, który przez wiele lat pracował w Indiach Brytyjskich. Był jednym z założycieli Indyjskiego Kongresu Narodowego. Jako badacz ptaków zyskał przydomek „Ojca ornitologii indyjskiej”, chociaż niektórzy krytycy nazywali go z ironią „papieżem ornitologii indyjskiej” ze względu na jego autorytatywny styl pracy.

Wczesna kariera administracyjna i doświadczenia z 1857 roku

Hume urodził się w Wielkiej Brytanii i w młodości wstąpił do służby kolonialnej. Jako urzędnik pełnił różne funkcje administracyjne w północnych prowincjach Indii. W czasie powstania indyjskiego 1857 roku, będąc administratorem w dystrykcie Etawah, obserwował katastrofalne skutki złego rządzenia kolonialnego oraz brak zrozumienia dla lokalnych potrzeb — doświadczenia te ukształtowały jego późniejsze poglądy dotyczące reform i konieczności poprawy warunków życia ludności.

Reformy administracyjne i awans

Po stłumieniu powstania dystrykt Etawah stosunkowo wcześnie wrócił do względnej normalności; Hume prowadził tam szereg reform administracyjnych i społeczno-ekonomicznych, które przyczyniły się do uznania go za wzór efektywnego zarządzania. W kolejnych latach awansował w szeregach służby cywilnej: w 1871 roku objął stanowisko sekretarza w Departamencie Dochodów, Rolnictwa i Handlu (Revenue, Agriculture and Commerce) za rządów lorda Mayo. Jego otwarte krytykowanie niektórych decyzji i polityki władz kolonialnych — w szczególności polityki rządów lorda Lyttona — doprowadziło jednak do konfliktów i ostatecznie do odsunięcia go od niektórych stanowisk w latach 70. XIX wieku.

Założenie Indyjskiego Kongresu Narodowego

Po odejściu ze służby i jako osoba znająca realia administracji, Hume doszedł do wniosku, że w Indiach narasta poczucie beznadziejności i że potrzeba pokojowej platformy politycznej, która pozwoliłaby wyrażać i kształtować opinie rodzimych elit i klasy średniej. W swoich pismach ostrzegał przed „nagłym gwałtownym wybuchem sporadycznej przestępczości” i możliwością, że przy odpowiedniej koalicji sił może dojść do ogólnonarodowego powstania. Krytykował też lekceważenie uczuć i opinii Indian przez władze brytyjskie.

Idea zjednoczenia głosów politycznych Indii nabrała kształtu w latach 1884–1885. Hume przejął inicjatywę organizacyjną i w marcu 1885 roku wydał pierwsze zawiadomienie o zwołaniu spotkania, które ostatecznie odbyło się po raz pierwszy w Poona (dziś Pune) w grudniu 1885 roku jako Indian National Congress (Indyjski Kongres Narodowy). Pierwsze kroki spotkały się początkowo z pewnym prywatnym poparciem niektórych brytyjskich urzędników wyższej rangi, m.in. lorda Dufferina, choć władze kolonialne nie chciały angażować się z tym ruchem oficjalnie.

Działalność polityczna, spory i rozczarowania

W pierwszych latach istnienia Kongresu Hume starał się poszerzyć jego bazę społeczną — w latach 1886–1887 podejmował próby włączenia do ruchu większej liczby rolników, mieszczan i muzułmanów. Te działania spotkały się jednak z oporem zarówno ze strony części brytyjskich elit, jak i konserwatywnych środowisk indyjskich, co doprowadziło do okresowych napięć i wycofania się części inicjatyw.

Hume był rozczarowany, gdy Kongres nie opowiedział się jednoznacznie za pewnymi reformami społecznymi — m.in. za podniesieniem wieku małżeństwa dla indyjskich dziewcząt — i gdy ruch nie poświęcał wystarczająco dużo uwagi problemom ubóstwa i warunkom życia najuboższych. Niektórzy indyjscy książęta oraz konserwatywne elity sprzeciwiały się ideom demokratycznego działania, co dodatkowo komplikowało pracę organizacji. W 1892 roku Hume próbował przekonać różne warstwy do przygotowań na ewentualne napięcia agrarne, ostrzegając przed możliwością gwałtownych protestów u chłopów — działania te spotkały się jednak z krytyką zarówno ze strony brytyjskiego establishmentu, jak i części liderów Kongresu.

Znużony brakiem zdecydowanego zaangażowania indyjskich przywódców w sprawy emancypacji politycznej oraz przeciwnym nastawieniem wielu środowisk, Hume opuścił Indie w 1894 roku i zamieszkał w Londynie. Jego relacje z prasą indyjską były często napięte; w prasie pojawiały się krytyczne satire (w 1888 roku przytoczono postać satyryczną „A. O. Humebogue”), a Hume — jak mówią źródła — miał w późniejszym życiu niską opinię o dziennikarzach.

Ornitologia i prace przyrodnicze

Równolegle do kariery administracyjnej Hume prowadził intensywną działalność naukową. Był zapalonym kolekcjonerem i systematorem w dziedzinie ornitologii oraz botaniką amatorem o szerokich zainteresowaniach. Zainicjował i redagował periodyk Stray Feathers, który stał się ważnym forum dla badań nad ptakami subkontynentu indyjskiego i przyczynił się do rozwoju lokalnej literatury przyrodniczej. Publikował obszerne notatki, opisy gatunków i obserwacje terenowe oraz utrzymywał korespondencję z wieloma ówczesnymi przyrodnikami.

Jego prace przyczyniły się do poprawy dokumentacji fauny Indii, a rozległe kolekcje i zapiski Hume’a stały się cennym źródłem dla późniejszych badaczy. Z tego powodu pamięć o nim w środowisku ornitologicznym pozostała bardzo silna.

Późniejsze lata, śmierć i ocena działalności

Po powrocie do Londynu Hume nadal interesował się sprawami Indyjskiego Kongresu Narodowego i kondycją Indii, choć stopniowo wycofywał się z aktywnego życia politycznego. Zmarł 31 lipca 1912 roku. Jego rola jako twórcy i animatora pierwszych lat Kongresu oraz wkład w rozwój badań przyrodniczych w Indiach sprawiają, że jest postacią o ambiwalentnym, lecz trwałym miejscu w historii brytyjsko-indyjskiej: z jednej strony ceniony jako reformator i badacz, z drugiej krytykowany za paternalistyczne podejście i nie zawsze trafione oceny polityczne.

Organizatorzy 27. sesji Indyjskiego Kongresu Narodowego w Bankipurze (26-28 grudnia 1912 r.) zapisali swój "głęboki smutek z powodu śmierci Allana Oktawiana Hume'a, C.B., ojca i założyciela Kongresu, któremu służba przez całe życie, świadczona w rzadkich ofiarach z siebie, Indie odczuwają głęboką i trwałą wdzięczność, a w śmierci którego przyczyna postępu i reform w Indiach poniosła nieodwracalną stratę".

Hume pozostaje postacią skomplikowaną: ważnym organizatorem i orędownikiem pokojowej działalności politycznej Indii oraz równie ważnym badaczem przyrody. Jego życie łączyło administracyjną praktykę, zainteresowanie społeczne i pasję naukową, a spuścizna — zarówno w sferze politycznej, jak i przyrodniczej — wpływała na dalszy rozwój ruchu politycznego w Indiach oraz na rozwój regionalnej ornitologii.

Pytania i odpowiedzi

P: Kim był Allan Octavian Hume?

P: Co Hume zaobserwował w Indiach podczas rządów Lorda Lyttona?

P: Jak Anglo-Indyjczycy postrzegali ideę Indyjskiego Kongresu Narodowego?

P: Co doprowadziło do cofnięcia się Kongresu w latach 1886-1887?

P: Jak Hume próbował zaangażować książąt w swoją sprawę emancypacji narodowej?

P: Co się stało w Bankipur w grudniu 1912 roku?

Szukaj według litery