Yang di‑Pertuan Agong — wybierany monarcha i głowa państwa Malezji

Yang di‑Pertuan Agong — wybierany monarcha Malezji: rola konstytucyjna, uprawnienia, procedura wyboru sułtanów i znaczenie w systemie parlamentarnym.

Yang di-Pertuan Agong (dosłownie „He Who is Made Lord”, Jawi: يڠ دڤرتوان اݢوڠ), znany również jako Najwyższa Głowa lub Król, jest monarchą i głową państwa Malezji. Urząd ten został utworzony w 1957 roku, w związku z uzyskaniem niepodległości przez Federację Malezji od Wielkiej Brytanii. Malezja jest monarchią konstytucyjną, w której głową państwa jest wybierany monarcha — jeden z nielicznych tego typu przypadków na świecie.

Wybór i kadencja

Yang di-Pertuan Agong jest wybierany spośród dziewięciu dziedzicznych władców (sułtanów, rzadziej raja) malezyjskich stanów przez Konferencję Władców (Majlis Raja-Raja). W praktyce od 1957 r. stosowany jest system rotacji między tymi dziewięcioma władcami, zwykle na okres pięciu lat. Wybór odbywa się w drodze głosowania tajnego i wymaga większości głosów członków Konferencji. Zgodnie z konstytucją tylko wspomniani monarchowie mogą być wybrani; gubernatorzy stanów bez władcy dziedzicznego (m.in. Penang, Malakka, Sabah, Sarawak) nie są uprawnieni do objęcia tego urzędu.

Uprawnienia i funkcje

Konstytucja przyznaje Yang di-Pertuan Agong formalnie szerokie uprawnienia w ramach systemu konstytucyjnego. W praktyce większość władzy wykonawczej sprawowana jest jednak na podstawie porady rządu. Zasadnicze kompetencje i ograniczenia obejmują m.in.:

• mianowanie premiera — Yang di-Pertuan Agong powołuje premiera, wybierając osobę, która zdaniem monarchy może uzyskać poparcie większości Izby Reprezentantów; w sytuacji braku jasnej większości ma pewien zakres swobody wyboru (art. 40);
• rozwiązywanie Parlamentu i prawo wetowania — monarcha może odmówić zgody na rozwiązanie parlamentu, a także formalnie rozwiązać Parlament na wniosek premiera (art. 43, 55); uchylanie ustaw i udzielanie zgód królewskich jest możliwe, jednak jeśli monarcha nie udzieli zgody przez 30 dni, projekt staje się prawem automatycznie (art. 66);
• funkcja najwyższego zwierzchnika sił zbrojnych — Yang di-Pertuan Agong jest naczelnym dowódcą Sił Zbrojnych Malezji;
• funkcje religijne — monarcha pełni rolę zwierzchnika islamu na szczeblu federalnym i ma szczególną pozycję w odniesieniu do spraw religijnych, a w stanach bez sułtana jego rola w opiece nad islamem jest szczególnie istotna;
• reprezentacja i ceremoniał — sprawuje funkcje reprezentacyjne, nadaje odznaczenia, przyjmuje listy uwierzytelniające od zagranicznych dyplomatów oraz pełni rolę centralnego symbolu jedności państwowej;
• inne akty personalne — dokonywanie nominacji urzędników na wysokie stanowiska (w tym sędziów) odbywa się zwykle na podstawie doradztwa rządu i obowiązujących procedur konstytucyjnych.

Chociaż na papierze monarcha dysponuje znacznym zakresem uprawnień, konstytucyjne zasady odpowiedzialności parlamentarnej i praktyka polityczna ograniczają jego działania do sfery głównie ceremonialnej i arbitrażowej w sytuacjach kryzysowych.

Rola w systemie politycznym

Yang di-Pertuan Agong pełni także funkcję arbitra w nagłych sytuacjach konstytucyjnych, np. gdy istnieje spór dotyczący prawa do objęcia urzędu premiera, kryzys parlamentarno‑rządowy lub konieczność rozwiązania parlamentu. Konstytucja precyzuje sytuacje, w których monarcha może podjąć decyzje w oparciu o własny osąd (discretionary powers), lecz większość poważnych decyzji zapada po konsultacjach z Radą Ministrów lub odpowiednimi organami.

Historia i obecny monarcha

Urząd Yang di-Pertuan Agong został ustanowiony w 1957 r. od początku jako instytucja rotacyjna między sułtanami. Do tej pory instytucja ta przyczyniła się do stabilizacji systemu politycznego kraju, łącząc elementy tradycji z ramami konstytucyjnymi.

Szesnasty i obecny Yang di-Pertuan Agong to Al-Sultan Abdullah z Pahang (pełne imię i tytuł: Al-Sultan Abdullah Ri'ayatuddin Al-Mustafa Billah Shah). Został wybrany 24 stycznia 2019 roku na specjalnym posiedzeniu Konferencji Władców po abdykacji sułtana Muhammada V z Kelantanu, który zrezygnował z urzędu 6 stycznia 2019 roku. Al-Sultan Abdullah złożył przysięgę i został zaprzysiężony 31 stycznia w Istana Negara.

Żywa praktyka konstytucyjna i precedensy sprawiają, że rola Yang di-Pertuan Agong pozostaje zarówno symbolem narodowej jedności, jak i istotnym elementem mechanizmów konstytucyjnych Malezji, szczególnie w momentach politycznego napięcia.

Pytania i odpowiedzi

P: Kto jest obecnym Yang di-Pertuan Agong?

P: Jak długo trwa kadencja Jang di-Pertuana Agonga?

P: Jakie uprawnienia ma Jang Di-Pertuan Agong w ramach monarchii konstytucyjnej Malezji?

P: Kto mianuje premiera w Malezji?

P: Co się stanie, jeśli Yang di-Pertuan Agong nie wyda zgody na ustawę lub poprawkę?

P: Jaki tytuł otrzymuje królowa konsort, gdy jest żoną panującego sułtana?

P: Jak w języku angielskim określa się Jego Wysokość i Jej Wysokość, gdy mówi się o nich razem?

Szukaj według litery